Hronologija · 2016–2026
Pomoći pred izbore
Jednokratna davanja se ponavljaju uoči glasanja: paketi i ciljane isplate 2016, 2022, 2023. i 2024, univerzalni transfer pred jun 2020. i oktobar 2026. ODIHR vezuje deo toga za kampanju. Nije svaka stavka budžeta kupovina glasa.
Istorija
Mehanizam #17 kaže: vreme i ciljna grupa nisu neutralni. ODIHR 2016. beleži pakete hrane, besplatne preglede i izlete za penzionere koje SNS koristi u kampanji. 2023. isti posmatrač piše o šemama podsticanja birača i o socijalnim isplatama najavljenim u kampanji, koje sagovornici vide kao ciljanje ugroženih grupa.
Država isplate objavljuje kao brigu i makroekonomsku snagu. Ministarstvo finansija 2020. 100 evra vezuje za kovid; 10. februara 2022. 20.000 dinara ide 1,7 miliona penzionera, dva meseca pred 3. april; 30. novembra 2023. opet 20.000 dinara, dve i po nedelje pred 17. decembar. ODIHR za 2023. nabraja i 1.000 dinara na studentske kartice, 10.000 srednjoškolcima i 10.000 korisnicima ministarstva za rad.
Lokalni sloj 2. juna 2024. ODIHR vidi posle raspisivanja: opštine, uključujući v.d. vlast u Beogradu, nude vanredne socijalne programe. Preporuka je da se takva davanja i infrastruktura posle raspisivanja zabrane. To nije presuda da je svaki dinar nezakonit; to je obrazac zloupotrebe resursa koji posmatrač već godinama opisuje.
Septembar 2026. ponavlja i ciljano i univerzalno. 14. septembra penzioneri dobijaju 20.000, 27.500 ili 35.000 dinara prema visini penzije, socijalno ugroženi 25.000, borci 10.000. 22–25. septembra ide 6.000 dinara svim punoletnima, u paketu koji Vlada u tehničkom mandatu meri na 980,6 miliona evra. Vanredni parlamentarni su 25. oktobra. Ishod glasa, na dan ovog unosa, nije dokumentovan jer se još nije glasalo.
Hronologija
-
Kampanja 2016: paketi hrane i izleti za penzionere
Vanredni parlamentarni 24. aprila. ODIHR: SNS u kampanji koristi pakete hrane, besplatne zdravstvene usluge, radionice zaštite dece i izlete za penzionere da utiče na birače. Isti izveštaj beleži i mamljenje kroz socijalne inicijative. To je posmatrački nalaz o stranačkoj praksi, ne budžetska isplata svim građanima.
„The SNS used food packages, free health care services, child protection workshops and trips for pensioners to influence voters in the campaign.“OSCE/ODIHR, 2016
„Widespread reports of the ruling parties exerting pressure on voters, particularly those employed in the public sector, and enticing voters through welfare initiatives.“OSCE/ODIHR, 2016
-
100 evra svim punoletnima, glas 21. juna
Uredba od 24. aprila 2020. isplatu od 100 evra vezuje za kovid. Prijava 15. maj–5. jun; penzioneri i primaoci socijalne pomoći idu automatski, ostali preko Trezora. Parlamentarni izbori su 21. juna. Dokumentovana je isplata uoči glasanja i zvanični razlog; ODIHR ovu stavku nije ovde citiran kao podsticanje birača.
„Isplata jednokratne novčane pomoći od 100 evra uređena je Uredbom [...] u cilju smanjivanja negativnih efekata prouzrokovanih pandemijom bolesti COVID-19 [...]. Penzioneri i korisnici novčane socijalne pomoći će biti automatski prijavljeni za isplatu novčane pomoći, koja će za njih početi 15. maja 2020. godine.“Ministarstvo finansija, 2020
Prijava za jednokratnu novčanu pomoć od 100 evra počinje 15. maja
-
Penzionerima 20.000 dinara, glas 3. aprila
Ministar finansija: na račune 1,7 miliona penzionera tog dana ide 20.000 dinara, „najveća jednokratna pomoć koja je ikada isplaćena penzionerima“. Predsednički i parlamentarni su 3. aprila 2022. Ciljana grupa i rok su dokumentovani iz zvanične vesti; to nije ODIHR nalaz da je ta konkretna uplata kupovina glasa.
„dodavši da je na račune 1,7 miliona penzionera danas uplaćeno 20.000 dinara.“Vlada Republike Srbije, 2022
-
Kampanja 2023: 20.000 penzionerima i isplate studentima
Dve i po nedelje pred 17. decembar, Mali najavljuje 20.000 dinara za oko 1,65 miliona penzionera preko PIO fonda, kao petu jednokratnu pomoć isključivo penzionerima. ODIHR u završnom izveštaju nabraja isplate u kampanji: 1.000 na studentske kartice, 10.000 srednjoškolcima, 10.000 korisnicima ministarstva za rad i 20.000 penzionerima. Sagovornici misije to vide kao ciljanje ugroženih grupa radi izbornog dobitka; zakon to nije zabranio.
„Svim penzionerima u Srbiji, kojih ima oko 1,65 miliona, danas će biti uplaćeno po 20.000 dinara jednokratne pomoći države [...]. On je pojasnio da će novac biti isplaćen preko PIO fonda te da je ovo peta jednokratna pomoć isključivo penzionerima u poslednje četiri godine.“Ministarstvo finansija, 2023
Siniša Mali: Svim penzionerima danas isplata po 20.000 dinara
„while not against the law, social welfare initiatives, announced during the campaign period, were perceived by many ODIHR EOM interlocutors as targeting vulnerable or low-income groups, such as pensioners, persons with disabilities, and students, for electoral gain.“OSCE/ODIHR, 2023
„During the campaign period, several payments were announced or distributed, including RSD 1,000 pre-loaded onto student cards; RSD 10,000 to high school students from the Ministry of Finance through local administrations; RSD 10,000 to beneficiaries by the Ministry of Labour, Employment, Veterans, and Social Affairs; and RSD 20,000 paid to pensioners, financed by the Republic Pension and Disability Insurance Fund.“OSCE/ODIHR, 2023
-
Lokalni 2024: vanredna socijala posle raspisivanja
ODIHR za 2. jun: posle raspisivanja više opština, uključujući v.d. beogradsku vlast, nudi socijalne programe. Misija to vidi kao zabrinutost zbog zloupotrebe državnih resursa i kao odstupanje od međunarodne dobre prakse. Preporuka 14: razmotriti zabranu najave i sprovođenja vanrednih socijalnih programa i infrastrukture posle raspisivanja.
„After the call of elections, several municipalities, including the interim Belgrade City authority, offered social welfare programmes, raising concerns about misuse of state resources.“OSCE/ODIHR, 2024, str. 15
Final Report, Local Elections 2 June 2024
„To prevent misuse of state resources, consideration could be given to prohibiting the announcement and implementation of extraordinary social welfare programmes and public infrastructure projects after the call of elections.“OSCE/ODIHR, 2024, str. 15
-
Penzioneri, socijala i 6.000 dinara pred 25. oktobar
14. septembra 2026. penzioneri dobijaju 20.000, 27.500 ili 35.000 dinara prema visini penzije; socijalno ugroženi 25.000; borci 10.000. 22. septembra Mali u tehničkom mandatu javlja da počinje isplata 6.000 dinara svim punoletnima (prijava zatvorena; oko 7,1 miliona prava; paket 980,6 miliona evra). Vanredni parlamentarni su 25. oktobra. Dokumentovana je isplata u kampanji; posmatrački izveštaj o ovom ciklusu još nije završni nalaz.
„Prvi potpredsednik Vlade Republike Srbije i ministar finansija u tehničkom mandatu Siniša Mali izjavio je da je prijava za jednokratnu novčanu naknadu svim punoletnim građanima, u iznosu od 6.000 dinara, završena u ponoć [...]. On je ukazao i na to da je 14. septembra svim penzionerima isplaćena novčana podrška u iznosu od 35.000, 27.500 i 20.000 dinara, u zavisnosti od visine penzije, uz napomenu da su socijalno ugroženi građani dobili 25.000 dinara, a borci po 10.000 dinara.“Vlada Republike Srbije, 2026
Počinje isplata novčane podrške svim punoletnim građanima Srbije
Povezani mehanizmi
Povezani slučajevi
Pregledni izvori
„instances of pressure on public sector employees, misuse of public resources, and voter inducement schemes raised concerns about voters’ ability to make a choice free from undue pressure.“OSCE/ODIHR, 2023, str. 2
„After the call of elections, several municipalities, including the interim Belgrade City authority, offered social welfare programmes, raising concerns about misuse of state resources.“OSCE/ODIHR, 2024, str. 15
Final Report, Local Elections 2 June 2024
„On je ukazao i na to da je 14. septembra svim penzionerima isplaćena novčana podrška u iznosu od 35.000, 27.500 i 20.000 dinara, u zavisnosti od visine penzije, uz napomenu da su socijalno ugroženi građani dobili 25.000 dinara, a borci po 10.000 dinara.“Vlada Republike Srbije, 2026
Počinje isplata novčane podrške svim punoletnim građanima Srbije